zes eeuwen aan
de Grote Markt
Duik met ons in ruim zes eeuwen geschiedenis van De Draak, een van de bekendste gebouwen aan de Bergse Grote Markt.
Wie op de Grote Markt van Bergen op Zoom langs De Draak loopt, kijkt naar veel meer dan alleen een bekend hotel. Achter de gevel gaat een geschiedenis schuil die ruim zes eeuwen teruggaat.
Na de grote stadsbrand van 1397 werd een flink deel van het centrum van Bergen op Zoom opnieuw opgebouwd. Niet lang daarna duikt op deze plek de naam Den Drake op. In 1414 wordt het pand al in historische bronnen genoemd.
Maar De Draak was in die eeuwen lang niet altijd het hotel dat we tegenwoordig kennen. Het gebouw heeft verschillende functies gehad en werd bewoond en gebruikt door uiteenlopende Bergenaren.
De ligging aan de Grote Markt maakte het pand bijzonder. Hier speelde zich een belangrijk deel van het openbare leven af. Kooplieden, reizigers, ambachtslieden en inwoners ontmoetten elkaar op het plein en tijdens de grote jaarmarkten.
Door de eeuwen heen veranderde ook het gebruik van De Draak. Het pand was onder meer woonhuis, tapperij en gildehuis. Uiteindelijk ontwikkelde het zich tot hotel en horecazaak.
In deze aflevering gaan we op zoek naar die lange geschiedenis. Wie woonden en werkten hier? Welke rol speelden de jaarmarkten en de Bergse gilden? En hoe kon één gebouw zich steeds opnieuw aanpassen en toch zijn plaats aan de Grote Markt behouden?
De geschiedenis van De Draak loopt vrijwel parallel aan die van de Bergse binnenstad. In ruim zes eeuwen veranderden bewoners, functies en bezoekers, maar het pand bleef op zijn vertrouwde plek aan de Grote Markt.
Een grote brand treft Bergen op Zoom. Een aanzienlijk deel van de stad moet daarna opnieuw worden opgebouwd.
In historische bronnen wordt het pand aan de Grote Markt genoemd onder de naam Den Drake.
Bergen op Zoom groeit dankzij zijn beroemde jaarmarkten. De Grote Markt vormt het kloppende hart van handel en ontmoeting.
Het gebouw kent verschillende functies: van woonhuis en tapperij tot gildehuis. Uiteindelijk krijgt horeca er een steeds belangrijkere plaats.
Meer dan zes eeuwen later is De Draak nog altijd een markant onderdeel van de Grote Markt en van het verhaal van Bergen op Zoom.
De geschiedenis van De Draak is onlosmakelijk verbonden met wat er op en rond de Grote Markt gebeurde. Handelaren uit heel Europa, Bergse ambachtslieden en later hotelgasten vonden hier ieder op hun eigen manier een plek.
In de vijftiende en zestiende eeuw behoorde Bergen op Zoom tot de belangrijke handelssteden van de Lage Landen. Tijdens de jaarmarkten stroomde de stad vol met kooplieden en bezoekers.
Engelsen kwamen er met wol, Spaanse handelaren brachten hun waren mee en Franse kooplieden verkochten onder meer wijn. Op en rond de Grote Markt werd gehandeld, gegeten, gedronken en feestgevierd.
Het plein waarop De Draak uitkeek was daarmee eeuwen geleden al een plaats waar Bergenaren en bezoekers uit verre streken elkaar ontmoetten.
Tegen het einde van de zeventiende eeuw veranderde het karakter van De Draak. Het pand kreeg een functie als tapperij. Dat verliep niet altijd rustig: bij een van de eerste uitbaters ontstond een vechtpartij, waarna het stadsbestuur de zaak tijdelijk liet sluiten.
Vanaf ongeveer 1730 kreeg De Draak opnieuw een andere rol. Het werd het gildehuis van de Bergse broodmakers.
De bakkers bespraken er hun vakbelangen, maar gilden hadden in die tijd ook maatschappelijke en politieke invloed. De Draak was dus niet alleen een plek om iets te drinken, maar ook een plaats waar besluiten werden voorbereid.
Na het verdwijnen van de gilden veranderde De Draak geleidelijk in een hotel en café. In de negentiende eeuw raakte de naam Tiest nauw verbonden met de zaak.
Ook het naastgelegen Sint Joris werd later onderdeel van het hotel. Dat levert een aardige historische knipoog op: Sint Joris is volgens de legende juist de heilige die de draak verslaat.
Zo groeiden twee oude tegenstanders uit de legende uiteindelijk samen onder één dak aan de Bergse Grote Markt.
“Het avontuur der lekkerbekkerij”
Stadsarchivaris Willem Slootmans over de lange horecageschiedenis rond De Draak
Van middeleeuws woonhuis tot tapperij, van gildehuis tot hotel: De Draak veranderde voortdurend mee met Bergen op Zoom. In de podcast vertellen we het complete verhaal van dit bijzondere pand en de mensen die er door de eeuwen heen woonden, werkten en elkaar ontmoetten.
Bronnen bij deze aflevering
Voor deze aflevering is gebruikgemaakt van historische publicaties, archiefstukken en aanvullende documentatie.
Hoofdbron
Slootmans, C.J.F. (1937). De Draak: Geschiedenis van het huis, Plechtige Stedelijke ontvangsten, Dranken en gebruiken in middeleeuwse taveernes. Bergen op Zoom: Drukkerij P. Harte. 2e druk, 1 mei 1947. Uitgegeven door Hotel De Draak (eig. G. Oirbans).
Primaire archiefstukken
Geraadpleegde stukken uit het Gemeentearchief Bergen op Zoom:
- Stadsregister van Bergen op Zoom (25 mei 1414) – akte betreffende de overdracht van het pand ‘den Drake’.
- Schepenprotocollen van Bergen op Zoom (21 december 1440) – erfovereenkomst tussen Wouter Bolle, zoon van Pieter Bolle, en zijn echtgenote.
- Stadsrekeningen en Accijnsboeken van Bergen op Zoom (1498–1557) – documentatie over stedelijke feestmaaltijden, bier- en wijnaccijnzen, de stads-theercamer De Oort en officiële ontvangsten ten stadhuize.
- Inventaris van het Broodmakersgilde (29 oktober 1798) – eigendoms- en inboedellijst van de gildekamer in De Draak.
- Bevolkingsregisters Bergen op Zoom (1812–1898) – registraties van de opeenvolgende kasteleins en hoteleigenaren.
Historische literatuur
- Boendale, Jan van (1561). Der Vreughden Bloeme – literair werk met verzen over de kwaliteit van middeleeuwse bier- en wijnsoorten.
- Dürer, Albrecht (december 1520). Notitie- en schetsboek van zijn reis door de Nederlanden.
- Rouck, Thomas de (17e eeuw). Stadsrijm over de grote stadsbrand van Bergen op Zoom van 17 mei 1397.
Overige bronnen
Hazen, Frans. Geschiedenis van Grand Hotel De Draak: De oorlogsperiode en moderne restauraties. Online documentatie op de officiële website van Grand Hotel De Draak.