Aflevering 8
Opgesloten
in Godsnaam
Verschenen op 20 juli 2026
Het voormalige weeshuis in Bergen op Zoom
De Bergse Podcast
Luister naar aflevering 8

Beluister hier het complete verhaal van Opgesloten in Godsnaam.

Het verhaal
Vier eeuwen achter de muren van het weeshuis

Eeuwenlang bepaalde het Bergse weeshuis het straatbeeld van de stad. Achter de gevels in de Korenbeursstraat en later de Blauwehandstraat schuilt een geschiedenis die veel verder gaat dan alleen de opvang van kinderen zonder ouders.

Het verhaal begint aan het einde van de zestiende eeuw. Bergen op Zoom werd in die periode getroffen door oorlog, armoede en epidemieën. Veel kinderen bleven zonder ouders of verzorgers achter.

In 1597 nam predikant Jacob Baselius het initiatief voor een protestants weeshuis. Daarmee ontstond een instelling die eeuwenlang een belangrijke plaats in de Bergse samenleving zou innemen.

Discipline en geloof

Het leven van de kinderen stond in het teken van orde, discipline en religie. Ze waren herkenbaar aan hun staalgrijze kleding en moesten zich houden aan strenge regels.

Wie zich niet aan die regels hield, kon zwaar worden gestraft. Een van de beruchtste straffen was het vastmaken van een houten blok aan het been, waarmee een kind zich vervolgens moest voortbewegen.

Tegelijkertijd bood het weeshuis onderdak, voeding en onderwijs aan kinderen die anders vaak nauwelijks een toekomstperspectief hadden. Zorg en strengheid gingen er daardoor voortdurend hand in hand.

De Grote Wezenrel

Aan het begin van de negentiende eeuw raakte het weeshuis verwikkeld in een felle strijd tussen protestanten en katholieken.

Ook koning Lodewijk Napoleon bemoeide zich met de kwestie. In 1808 escaleerde het conflict tijdens wat later bekend zou worden als de Grote Wezenrel. De kinderen zelf kwamen daarbij letterlijk in het middelpunt van een religieuze en politieke machtsstrijd te staan.

Zo vertelt de geschiedenis van het Bergse weeshuis niet alleen iets over liefdadigheid en opvang, maar ook over macht, geloof en de veerkracht van kinderen die onder vaak moeilijke omstandigheden moesten opgroeien.

In beeld
Sporen van vier eeuwen weeshuisgeschiedenis
Historische toegang van het Bergse weeshuis
Achter deze deur

Een detail van het voormalige Bergse weeshuis. Achter deze gevel speelde zich gedurende vele generaties een belangrijk deel van de Bergse weeshuisgeschiedenis af.

Portret van Maurits
Maurits

Ook Maurits speelt een rol in de geschiedenis die we in deze aflevering vertellen. Hoe die relatie precies ligt, hoor je in de podcast.

Bronnen bij deze aflevering

Voor deze aflevering is gebruikgemaakt van primaire bronnen, historische publicaties en secundaire literatuur.

Primaire bronnen

  • Boeree, Th. A. (1934). Enkele bijzonderheden betreffende Het Weeshuis te Bergen op Zoom.
  • Manteau, J. (1598–1606). Het Weeshuiscartularium.
  • Maurits, Prins van Oranje / Markies van Bergen op Zoom (1597, 1600). Stichtingsbrief van het Bergen op Zoomsche Weeshuis (15 december 1597) en Giftbrief van gronden in de St. Omcommerspolder en een erfrente van 200 Karolusguldens (22 januari 1600).
  • Stichting het Protestants Weeshuis Bergen op Zoom (z.d.). Historische toelichting en documentatie over de stichting en haar rechtspositie.

Secundaire literatuur en historische publicaties

  • Baselius, J. (1588). Historisch bericht over de belegering van Bergen op Zoom.
  • Daeter, B. (1998). Het Bergs Protestants Weeshuis. Bergen op Zoom.
  • Juten, C.G.A. (1924). Beschrijving van de stad Bergen op Zoom en omstreken. Bergen op Zoom.
  • Kleyntjens, J. & Slootmans, C. (1933). Hervorming te Bergen op Zoom. Bergen op Zoom.
  • Levelt, H.J. (1923). Het cellebroedersklooster of de Bruers in de Nieustrate te Bergen op Zoom. Bergen op Zoom.
  • Levelt, H.J. (1933). Beknopte geschiedenis van het Bergen op Zoomsche Weeshuis, Het cartularium van het Bergen op Zoomsche Weeshuis, Regestenlijst (1305–1606) en Waar bleven de Roomsche fondsen der Bergen op Zoomsche weeshuisstichting? Gepubliceerd in Sinte Geertruydtsbronne, jaargang 10 (afleveringen 1–3).
  • Verhagen, J.C. (1872). Artikelenreeks over de rechtsgeschiedenis en archieven van het Bergen op Zoomsche Weeshuis. Gepubliceerd in Nieuws- en advertentieblad.