Aflevering 14
De Nacht van
het Verraad
DE BLOEDIGE VAL VAN BERGEN OP ZOOM

September 1747. Bergen op Zoom geldt als een onneembare vesting. Maar in één verschrikkelijke nacht verandert alles. Een verhaal over oorlog, verraad en de bloedige ondergang van een stad.

De nacht van het verraad –
de bloedige val van Bergen op Zoom

Bergen op Zoom, september 1747. Al weken dreunen de Franse kanonnen. Huizen veranderen in puinhopen, de Gertrudiskerk is door brand verwoest en achter de vestingmuren groeien angst en uitputting. Toch blijft de hoop overeind. Dit is immers La Pucelle, de onneembare Maagd. De vesting die eerdere belegeraars wist te weerstaan en die dankzij Menno van Coehoorn tot de sterkste van Europa wordt gerekend.

Maar in de vroege ochtend van 16 september gaat het verschrikkelijk mis.

De laatste uren van de vestingstad

In deze aflevering van De Bergse Podcast nemen Jos en Peter je mee naar de laatste uren van de vestingstad. Hoe konden Franse troepen zo plotseling binnendringen? Waarom liepen tegenaanvallen op niets uit? En welke rol speelde de man wiens naam verbonden raakte aan het verraad van Bergen op Zoom: kapitein Van der Plasse?

Het geheim van kapitein Van der Plasse

Zijn geschiedenis leest als een spannende roman. Een officier met een bewogen verleden raakt aan de goktafel steeds dieper in de schulden. Wanneer ook het aan hem toevertrouwde legergeld verdwijnt, dreigt de ondergang. Dan verschijnen geheimzinnige mannen met Franse connecties. Er volgen ontmoetingen in een Bergs koffiehuis, verborgen boodschappen en signalen vanuit een zolderraam in de Boschstraat. Uiteindelijk draait alles om een sleutel en een doorgang in de vesting.

Tussen overlevering en werkelijkheid

Dit verhaal over Van der Plasse is overgeleverd in een negentiende-eeuwse, historisch-romantische vertelling. Daarnaast klinkt de stem van dominee Johannes Janssen, die de overrompeling zelf meemaakte. Zijn aangrijpende relaas brengt ons dicht bij de verschrikkingen die soldaten en burgers moesten doorstaan.

Een stad die zich niet zomaar overgeeft

Want de stad valt niet zonder verzet. Op de Grote Markt proberen verdedigers de Franse troepen terug te dringen. In de straten wordt wanhopig gevochten. Tussen geweervuur, plundering en paniek zoeken Bergenaren een uitweg.

De val van de onneembare Maagd

Na onze eerdere aflevering over de brand in de Gertrudiskerk vertellen we nu het bredere verhaal van de ramp van 1747. Over militaire moed en menselijke zwakte, over wanhoop en verraad. En over een stad die haar reputatie van onneembaarheid in één bloedige ochtend verloor.

Hoe kon een van de sterkste vestingen van Europa in één nacht ten onder gaan?

Luister naar ‘De nacht van het verraad’ en beleef de dramatische val van Bergen op Zoom.

Aflevering 14
Bronnen & historische achtergrond

Voor deze aflevering van De Bergse Podcast maakten we gebruik van twee historische publicaties die ieder op hun eigen manier het verhaal vertellen van de val van Bergen op Zoom in september 1747.

Bron 01 · Historisch-romantische vertelling
Beleg van Bergen op Zoom door de Franschen
Oorspronkelijke omslag van Beleg van Bergen op Zoom door de Franschen, met een historische gravure van het beleg van 1747
De oorspronkelijke boekomslag
Auteur & herkomst

Dit werk is geschreven door de Bergse boekdrukker Numa Hasselman (onder de initialen N.H.).

Het betreft een historisch-romantische bewerking die rechtstreeks werd ontleend aan het tweedelige werk Bergen op Zoom in 1747 van N.J. de Wilde uit 1839.

Bron 02 · Ooggetuigenverslag
Kort en beknopt verhaal van ’t gepasseerde ten tijde van de overrompeling der stad Bergen op Zoom op den 16 september 1747
Auteur & herkomst

Dit werk is een weergave van de preek van predikant Johannes Janssen als verslag van “des autheurs wedervaren en bittere ontmoetinghe op dien dag en volgende dagen zijn overgekomen” .

Historische kanttekening

De vertelling van Numa Hasselman is een historisch-romantische bewerking en moet daarom worden onderscheiden van een rechtstreeks ooggetuigenverslag. Het relaas van Johannes Janssen biedt daarnaast een persoonlijk perspectief op de overrompeling van Bergen op Zoom en de gebeurtenissen in de dagen daarna.